این بار به ورزشگاه تاتنهام هاتسپر در لندن میپردازیم؛ جایی که شرکت معماری «پاپیولس» سعی کرده با طراحی چندمنظوره، نوع جدیدی از ورزشگاه را خلق کند و تجربهٔ تماشاگران را در اولویت قرار دهد.این ورزشگاه ۶۲,۸۵۰ نفری در سال ۲۰۱۹ افتتاح شد و جایگزین ورزشگاه قدیمی تیم یعنی وایت هارت لین گردید. زمینی به مساحت ۴۳ هزار متر مربع دارد که تقریباً دو برابر ورزشگاه قبلی است.تاتنهام نه تنها میزبان تیم فوتبال شمال لندن و هوادارانش است، بلکه اولین ورزشگاه خارج از آمریکاست که برای برگزاری مسابقات لیگ فوتبال آمریکایی (NFL) طراحی شده؛ این امکان با زمینی جمع شونده فراهم شده است.

زمین چمن طبیعی مخصوص فوتبال، کاملاً جمع میشود تا یک سطح مصنوعی برای بازیهای آمریکایی و کنسرتهای موسیقی نمایان شود. این یکی از راهکارهایی بود که «پاپیولس» برای تبدیل ورزشگاه به مرکزی برای رویدادهای ورزشی و تفریحی انتخاب کرد تا در تمام فصول سال، بازدیدکننده جذب کند.

ورزشگاه تاتنهام هاتسپر یک استادیوم چندمنظوره با گنجایش ۶۲,۸۵۰ تماشاگر است.
کریستوفر لی، مدیرعامل و رئیس بخش طراحی جهانی شرکت پاپیولس، در گفتوگو با نشریهٔ دیزین گفت: «آنچه این پروژه را منحصربهفرد میکرد، هیچ نوآوری خاصی نبود، بلکه جسارت در بازاندیشی دربارهٔ مفهوم یک ورزشگاه بود.»او افزود: «از همان ابتدا، هدف صرفاً جایگزین کردن ورزشگاه وایت هارت لین نبود، بلکه ساختن خانهای تازه برای تاتنهام بود که هویتی اصیل برای باشگاه، هواداران و جامعهٔ محلی داشته باشد و در عین حال، سطح تازهای از تجربهٔ تماشای فوتبال و رویدادهای زنده را به نمایش بگذارد.»

بر اساس گفته های لی، شرکت پاپیولس جایگاههای تماشاگران این ورزشگاه را شبیه به سالنهای کنسرت طراحی کرده است. آنها با مهندسان آکوستیک شرکت «وانگواردیا» همکاری کردند تا فضایی بسازند که وقتی ورزشگاه پر از تماشاگر میشود، حس و حال فوقالعادهای ایجاد کند.لی توضیح داد: «با همکاری این شرکت، محیط آکوستیک را طوری طراحی کردیم که هم یکی از پرسروصداترین ورزشگاهها باشد و هم زمان بازتاب صدا و پژواک آن بهگونهای تنظیم شده که آهنگها و شعارهایی که هواداران میخوانند، مدت بیشتری در فضا بماند و طنینانداز شود.»

همچنین صندلیها با تندترین زاویهٔ مجاز طبق مقررات، یعنی تا ۳۵ درجه، طراحی شدهاند تا هواداران را تا حد ممکن به زمین بازی نزدیکتر کنند.بدنهٔ ورزشگاه که به شکل نامتقارن طراحی شده، با پوشش فلزی و صفحات شیشهای گسترده پوشانده شده است. یکی از بخشهای برجستهٔ آن، حجم شیشهای بزرگی است که از نمای بیرونی جلو آمده و ورودی جایگاه غربی (West Stand) را مشخص میکند.

بدنهٔ ورزشگاه که به شکل نامتقارن طراحی شده، با پوشش فلزی و صفحات شیشهای گسترده پوشانده شده است. یکی از بخشهای برجستهٔ آن، حجم شیشهای بزرگی است که از نمای بیرونی جلو آمده و ورودی جایگاه غربی (West Stand) را مشخص میکند.نمای شیشهای بلندی همچنین انتهای جنوبی ورزشگاه را در برگرفته و از خیابان، نمایی از دو ستون بزرگ درخت مانند را نشان میدهد که جایگاه جنوبی (South Stand) با گنجایش ۱۷,۵۰۰ نفر را نگه داشته اند. این جایگاه، یکی از شاخص ترین بخش های ورزشگاه و بزرگترین جایگاه یکپارچه (تکطبقه) در بریتانیا به شمار میرود.

بالای این جایگاهٔ ۳۴ متری، یک گذرگاه شیشهای قرار دارد که بازدیدکنندگان میتوانند از آن روی پشت بام رفته و به خروسِ نمادین بالای ورزشگاه دست بزنند.زیر این جایگاهٔ دیدنی، «مارکت» قرار دارد؛ یک فضای شیشهای به ارتفاع پنج طبقه که شامل تالار بزرگی برای خوراکی و نوشیدنی است. در این تالار، یک پیشخوان (بار) به طول ۶۵ متر کشیده شده که درست به اندازهٔ طول خط دروازهٔ زمین فوتبال است.

اگرچه در این ورزشگاه فضاهای اختصاصی به نام «سالنهای آسمان» (Sky Lounges) هم وجود دارد، اما شرکت پاپیولس عمداً «مارکت» را بهعنوان یک فضای مهمانی پرجنب وجوش طراحی کرده تا همهٔ بازدیدکنندگان، صرفنظر از قیمت بلیطشان، بتوانند از آن استفاده کنند.لی آرزو داشت که این ورزشگاه «بیش از یک زمین فوتبال، یک قطعه از زیرساختهای اجتماعی» باشد؛ چیزی که در طول هفت سال گذشته به ماندگاری و تأثیر پایدار آن کمک کرده است.لی میگوید: «شاید یکی از ماندگارترین تأثیرات این پروژه، شیوه ای باشد که تجربهٔ ورزشگاه را همگانیتر کرد. در گذشته، تفاوت آشکاری بین بخشهای ویژه و بلیط های عادی وجود داشت و تجربههای بهتر به کسانی اختصاص داشت که گرانترین بلیط ها را میخریدند. ما میخواستیم این سلسله مراتب سنتی را از بین ببریم.»

لی معتقد است که رویکرد اولویتدادن به تجربهٔ هواداران در ورزشگاه تاتنهام، بر طراحی ورزشگاههای سراسر جهان تأثیر گذاشته است.او میگوید: «فکر میکنم این فلسفه تأثیری ماندگار بر طراحی ورزشگاهها داشته است. امروزه باشگاهها بیشتر و بیشتر دریافتهاند که کیفیت یک ورزشگاه نه به خاطر فضاهای بسیار اختصاصی آن، بلکه به خاطر این است که چقدر میتواند تجربههای گوناگونی را برای همهٔ افراد فراهم کند.»و در نهایت تأکید میکند: «این یعنی همان همگانی کردن تجربهٔ هواداران.»

وقتی ورزشگاه تاتنهام در سال ۲۰۱۹ افتتاح شد، لی آن را «بهترین ورزشگاه جهان» نامید – و همچنان بر این باور است.او میگوید: «جالب اینجاست که هفت سال بعد، بحث دیگر واقعاً سرِ ویژگیهای تکتک نیست، بلکه سرِ اصالتِ تجربهای است که آنجا به دست میآید. و به نظرم همین باعث شده که این ورزشگاه هنوز هم یک معیار و الگو باقی بماند.»

لی ادامه میدهد: «این پروژه نشان داد که یک ورزشگاه مدرن میتواند هم در سطح جهانی بلندپرواز باشد و هم ریشه در هویت محلی خود داشته باشد. معمولاً این دو را در تقابل با هم میبینند، اما لازم نیست چنین باشد – در تاتنهام، این دو ویژگی همدیگر را تقویت میکنند.»او اضافه میکند: «بسیاری از نوآوریهای فنی این پروژه الان در جای دیگر هم بهکار رفتهاند، که طبیعتاً برای پروژههای تأثیرگذار اینطور است. اما چیزی که خیلی سختتر میشود تکرار کرد، همان ارتباط عاطفیای است که مردم با این بنا پیدا کردهاند.»

این مقاله بخشی از مجموعهٔ «ورزشگاه آینده» (Future Stadium) است؛ مجموعهای که در آن نقش روزافزون بناهای عظیم ورزشی را در معماری و شهرسازی سراسر جهان بررسی میکنیم.